Home Dưỡng sinh Thực phẩm biến đổi gen và vấn đề minh bạch thông tin với người tiêu dùng
Thực phẩm biến đổi gen và vấn đề minh bạch thông tin với người tiêu dùng PDF. In Email
Thứ sáu, 10 Tháng 7 2015 11:54
Sample image

Nhiều nhà khoa học cho rằng Hạt giống biến đổi gen có nguy cơ gây hại không chỉ với sức khỏe của người tiêu dùng, mà còn phá vỡ cân bằng sinh thái và mùa màng, hơn thế nữa còn đe dọa đến chủ quyền lương thực của quốc gia do bị phụ thuộc hạt giống vào tập đoàn Mosanto.

Thực phẩm biến đổi gen và vấn đề minh bạch thông tin với người tiêu dùng

Ngày 13/8/2014, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn đã cấp phép cho 4 loại ngô biến đổi gen có đủ điều kiện làm thực phẩm và thức ăn gia súc, bao gồm: MON 89034 và NK603 của Công ty TNHH Dekalb Việt Nam (Monsanto); Bt 11 và MIR162 của Công ty TNHH Syngenta Việt Nam.

Sau đó không lâu, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã đưa ra đề xuất 8 sản phẩm cần cấm đầu tư và kinh doanh, trong đó có thực phẩm biến đổi gen. Đến nay, thực phẩm biến đổi gen trở thành chủ đề tranh cãi trên các mặt báo về tác dụng cũng như tác hại của nó. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là, cho dù mang lại lợi ích hay gây hại thì người tiêu dùng vẫn chưa biết nhiều về nó.

Thực trạng của sản phẩm biến đổi gen trên thị trường

Viện trưởng Viện di truyền Nông nghiệp Lê Huy Hàm, trong bài báo đăng trên Nông nghiệp Việt Nam (1) đã cho biết, khoảng 35% lượng ngô trên thế giới là biến đổi gen, Việt Nam năm ngoái nhập 2 triệu tấn ngô, năm nay chỉ trong vòng 6 tháng đã nhập từ 2 đến 3 triệu tấn ngô, đều là biến đổi gen.

Những loại ngô này được bán trong các chợ, siêu thị, nhà hàng… trong cả nước, nhưng đa số người tiêu dùng không biết chúng là thực phẩm biến đổi gen. Không chỉ có ngô, đậu nành – một sản phẩm thông dụng hơn với người Việt Nam cũng là thực phẩm biến đổi gen.

Ông Hàm cũng cho biết, đậu nành biến đổi gen chiếm 90% lượng đậu nành tiêu thụ toàn quốc, đây là điều dễ hiểu vì trên thế giới, con số này đã đạt tới mức 81%. Như vậy, ta có thể thấy, ngô và đậu nành biến đổi gen chiếm tỉ lệ không nhỏ trên thị trường Việt Nam.

Thực phẩm biến đổi gen là một loại thực phẩm còn đang gây rất nhiều nghi vấn trên thế giới. Một bài báo trên tờ Global Research đã gọi hạt giống biến đổi gen là “Hạt giống hủy diệt”, sau những gì Tập đoàn Mosanto đã gây ra tại Ấn Độ.

Nhiều nhà khoa học cho rằng Hạt giống biến đổi gen có nguy cơ gây hại không chỉ với sức khỏe của người tiêu dùng, mà còn phá vỡ cân bằng sinh thái và mùa màng, hơn thế nữa còn đe dọa đến chủ quyền lương thực của quốc gia do bị phụ thuộc hạt giống vào tập đoàn Mosanto.

Phản biện lại quan điểm này, một số nhà khoa học khác cho rằng thực phẩm biến đổi gen chính là giải pháp cho vấn nạn thiếu lương thực và cho đến nay chưa có bằng chứng khoa học cụ thể về tác hại của thực phẩm biến đổi gen.

Tại Ấn Độ, Bộ trưởng Bộ Môi trường đã ban hành “lệnh đình chỉ” tạm thời việc lưu hành hạt giống Biến đổi gen  của Monsanto tại nước này do những tác hại kinh tế mà nó gây ra. Tại rất nhiều các quốc gia châu Âu như Đức, Pháp, Áo,Thụy Sĩ, Thụy Điển, Hungary… đều đã ban bố lệnh cấm thực phẩm biến đổi gen.

(2) Ở châu Á, Nhật Bản đã ra lệnh cấm, Thái Lan cho phép thực phẩm biến đổi gen có mặt ở thị trường nhưng truyền thông phải đưa thông tin hai chiều để phổ biến kiến thức cho người dân, Trung Quốc mặc dù đã từng khuyến khích thực phẩm biến đổi gen, nhưng đến nay đã phải hạn chế và ngừng nhập giống ngô biến đổi gen (3) .

Trang Reuteurs cho biết, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp Trung Quốc đã ngừng các dự án phát triển ngô và gạo biến đổi gen. Có phải vì thế, các nước đang phát triển ở thế giới thứ 3 như Việt Nam trở thành thị trường mới cho tập đoàn Mosanto, nơi mà truyền thông và trình độ nhận thức của người dân vẫn còn yếu kém?

Minh bạch thông tin không phải là truyền thông một chiều

Mặc dù các cuộc tranh cãi bênh vực hay phản bác thực phẩm biến đổi gen vẫn chưa ngã ngũ nhưng người tiêu dùng cũng cần thiết phải biết rõ về loại thực phẩm này. Đó là vấn đề quyền lợi của người tiêu dùng, họ cần thiết phải được biết về nguồn gốc, xuất xứ, các đặc tính và các vấn đề liên quan đến sản phẩm.

Tháng 7/2007, Chính phủ đã phê duyệt “Đề án tổng thể tăng cường năng lực quản lý an toàn sinh học đối với sinh vật biến đổi gen và sản phẩm hàng hóa có nguồn gốc từ sinh vật biến đổi gen”(4).

Nhiệm vụ chính của đề án là hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật, chính sách và cơ chế quản lý an toàn sinh học cho cây trồng biến đổi gen vầ nâng cao nhận thức của người dân về loại thực phẩm này. Nhưng hiện nay các thông tin về thực phẩm biến đổi gen vẫn chưa được cung cấp đầy đủ cho người dùng.

Minh bạch thông tin không phải là truyền thông một chiều, mà phải cung cấp đầy đủ thông tin cho người dân. Năm 2007, khi chính phủ phê duyệt “Đề án tổng thể thăng cường năng lực quản lý an toàn sinh học đối với sinh vật biến đổi gen và sản phẩm hàng hóa có nguồn gốc từ sinh vật biến đổi gen” , điều này có nghĩa là loại thực phẩm này có thể đã có mặt trên thị trường Việt Nam từ thời điểm đó hoặc sau đó không lâu.

Chỉ đến năm 2013, 2014, các bài báo đưa tin về sự loại thực phẩm này ở thị trường nông sản Việt Nam mới xuất hiện nhiều trên báo chí chính thống, mục đích chính chủ yếu là để chuẩn bị cho việc cấp phép cho loại sản phẩm này được chính thức xuất hiện trong nước. Còn trước đó, các thông tin chỉ dừng ở mức nội bộ và thông báo cho hợp với quy cách.

Trong khi ấy, trên thực tế, khi thực phẩm biến đổi gen chưa được cấp phép mới chính là lúc người dân cần biết về loại thực phẩm này nhất, để có thể chủ động theo dõi tiến trình, diễn biến và tác động của chúng đến chính đời sống của mình.

Hơn nữa, cơ quan chịu trách nhiệm cấp phép và quản lý thực phẩm biến đổi gen là Bộ Nông nghiệp & Phát triển, thay vì cung cấp thông tin đa chiều lại có xu hướng bênh vực loại thực phẩm này (5).

Trường hợp của Ấn Độ là hậu quả của truyền thông một chiều, khi chính phủ này quá tin tưởng vào các lợi ích của thực phẩm biến đổi gen mà phớt lờ những tác hại của nó. Nhiều nông dân đã phải tự tử vì mùa màng thất thu và giá cả đắt đỏ của hạt giống biến đổi gen đã gây ra khoản nợ lớn chồng chất.

(6)Ngoài ra, một câu hỏi lớn cần phải đưa ra đó là, nếu thực phẩm biến đổi gen thật sự tạo ra lợi ích lớn cho nhân loại, thì tại sao các nước tiên tiến trên thế giới đều từ chối chúng?

Tuy nhiên, việc báo chí sớm đưa tin về thực phẩm biến đổi gen không có tác dụng trực tiếp bằng việc dán nhãn chúng. Nghị định Quy định chi tiết một số điều của Luật An toàn thực phẩm do Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã ký, ghi rõ trong điều 11: “Tổ chức, cá nhân lưu thông thực phẩm có chứa sinh vật biến đổi gen, sản phẩm của sinh vật biến đổi gen trên thị trường với tỷ lệ lớn hơn 5% mỗi thành phần thì ngoài việc phải tuân thủ các quy định của pháp luật về ghi nhãn hàng hóa còn phải thể hiện các thông tin liên quan đến sinh vật biến đổi gen trên nhãn hàng hóa.”

(7) Các loại ngô và đậu nành biến đổi gen có mặt trên thị trường đã nhiều năm, nhưng đến nay, ngay cả hạt giống và các sản phẩm được làm từ thực phẩm biến đổi gen vẫn chưa được ghi nhãn một cách đầy đủ. Người tiêu dùng đa số chỉ phân biệt được chúng bằng niềm tin và cảm giác.

Quyền lợi của người tiêu dùng cần phải được tôn trọng thông qua việc minh bạch thông tin trên báo chí cũng như trên nhãn sản phẩm. Bất kể kết quả của cuộc tranh cãi khoa học về tác dụng và tác hại của thực phẩm biến đổi gen có mang đến kết quả nào đi chăng nữa thì người tiêu dùng cũng cần được biết về chúng.

Việc cung cấp thông tin đầy đủ cho người tiêu dùng là trách nhiệm của các nhà quản lý, tạo điều kiện cho người tiêu dùng được tự do chọn lựa các sản phẩm theo sở thích và lòng tin của mình.

Quy trình tuyên truyền nâng cao nhận thức của người tiêu dùng và thúc đẩy, kiểm soát quá trình dán nhãn cần sớm được thực thi để chấp hành nghị định của chính phủ cũng như thể hiện thái độ tôn trọng quyền lợi người dân của các cơ quan ban ngành liên quan đến việc thử nghiệm, đầu tư, cấp phép cho thực phẩm biến đổi gen ở Việt Nam.

(1)    (6) Bài phát biểu của Viện trưởng Viện Di truyền Nông nghiệp Lê Huy Hàm http://www.nongnghiep.vn/nongnghiepvn/vi-vn/25/130033/thoi-su/chung-ta-da-mac-hai-lop-ao-giap.html

(2)    Danh sách các nước cấm thực phẩm biến đổi gen http://naturalrevolution.org/list-of-countries-that-ban-gmo-crops-and-require-ge-food-labels/

(3)    Việc Trung Quốc hạn chế và đình chỉ nhập giống ngô, lúa biến đổi gen http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702303873604579493790405023808

(4)    “Đề án tổng thể thăng cường năng lực quản lý an toàn sinh học đối với sinh vật biến đổi gen và sản phẩm hàng hóa có nguồn gốc từ sinh vật biến đổi gen” http://vbqppl.moj.gov.vn/vbpq/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=13870

(5)    Bài báo “Hạt giống hủy diệt - Tác động tai hại từ hạt giống biến đổi gen tại Ấn Độ, đăng trên Global Research: http://www.globalresearch.ca/killer-seeds-the-devastating-impacts-of-monsanto-s-genetically-modified-seeds-in-india/28629

(7) Nghị định Quy định chi tiết một số điều của Luật An toàn thực phẩm http://www.fsi.org.vn/pic/files/nd-382012nd_cp-2542012.pdf

Thủy Nguyên

Nguồn: http://m.baodatviet.vn